Steun ons en help Nederland vooruit

zaterdag 3 maart 2018

Burgerparticipatie: een loterij?

D66 vindt de inbreng van burgers op wijkniveau erg belangrijk. Ook in Waalwijk. In Rotterdam gingen we kijken hoe ze het daar gaan doen bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. Via de gebiedscommissies kunnen álle Rotterdammers invloed uitoefenen op het wel en wee van hun wijken. Actieve buurtbewoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties; iedereen kan zich verkiesbaar stellen als gebiedscommissielid. Sinds de verkiezingen in maart 2014 kent Rotterdam veertien gebieden, die geografisch overeenkomen met wat voorheen de deelgemeenten waren. De gebieden verschillen onderling behoorlijk: van bijna 100.000 inwoners in het uitgestrekte Prins-Alexander, tot een krappe 5.000 in Pernis. Op alle onderwerpen die voor een gebied van belang zijn, kan de gebiedscommissie het stadsbestuur gevraagd en ongevraagd adviseren. Een commissie bestaat uit negen tot vijftien leden, afhankelijk van de grootte van het gebied. De leden hoeven niet aangesloten te zijn bij een politieke partij. De gebiedscommissies hebben nadrukkelijk de taak bewoners en bedrijven op allerlei manieren te betrekken bij het maken van plannen voor de wijk. Zij organiseren en maken participatie mogelijk en stimuleren initiatieven van wijkbewoners via allerlei bekende maar ook nieuwe manieren, zoals crowdsourcing, digitale raadplegingen en wijkreferenda. In de experimenten zullen de gekozen en gelote wijkraden deze bevoegdheden van de gebiedscommissie in hun buurt overnemen.

Voortrekkersrol

‘Er is iets vreemds aan de hand met de democratie: iedereen lijkt ernaar te verlangen, maar niemand gelooft er nog in,’ schrijft de Belgische schrijver David van Reybrouck in ‘Tegen verkiezingen’. Bestuurders en volksvertegenwoordigers in gemeenten en provincies zijn minder somber, maar zichtbaar op zoek naar een nieuwe rol. D66 speelt daarbij vaak, zoals in Rotterdam, Utrecht, Leiden en Hilversum, een voortrekkersrol door ruimte te bieden voor maatschappelijke initiatieven en nieuwe vormen van burgerparticipatie op allerlei niveaus van de samenleving. D66 Waalwijk ging mee op werkbezoek in Rotterdam waar D66 met een uniek initiatief komt: een pilot van vier jaar met gelote wijkcomités. D66 is met 6 leden de derde fractie in de Gemeenteraad Rotterdam. De raad heeft 45 leden en Leefbaar Rotterdam is met 13 leden de grootste fractie.

D66 Rotterdam is trots op wat het in beweging heeft kunnen zetten. In steeds twee wijken in de gebieden Alexander, Delfshaven en Charlois worden lotingen gehouden en mensen uitgenodigd om plaats te nemen in het wijkcomité. Loting leidt tot uitnodiging en is dus niet verplichtend. In Feyenoord en Noord zal een experiment starten met gekozen wijkraden. Om de twee vormen uit elkaar te houden noemen ze de gelote variant wijkcomités. Het was geen gemakkelijk proces voor de D66-fractie. Er was veel weerstand. Ook al omdat de gebiedscommissies gezag moesten inleveren. Maar samen met andere partijen zoals SP en Leefbaar Rotterdam heeft D66 stappen kunnen maken, en zal in Rotterdam geëxperimenteerd worden met deze vernieuwende vorm van democratie.

Vertrouwen herstellen

Het experiment in de zes wijken is onderdeel van een nieuw model dat in de nieuwe raadsperiode van kracht wordt. Het gaat om een experimentbesluit voor de gekozen wijkraden en de gelote wijkcomités. Het is een onderdeel van een bredere hervorming waarbij de belangrijkste doelen zijn om een representatieve en diverse vertegenwoordiging en daarmee betere belangenbehartiging op buurtniveau te krijgen. Met deze experimenten willen de raad de betrokkenheid van bewoners vergroten. Tenslotte gaat het om besluitvormingsprocessen die hun directe leefomgeving raken. Zo werkt D66 aan een beter herkenbare volksvertegenwoordiging op buurtniveau. ‘De overheid moet de burger opzoeken’ is de open deur die steeds weer ingetrapt lijkt te worden, maar door loting biedt de overheid de kans aan iedereen om betrokken zijn. Uiteraard kan de overheid de eindverantwoordelijkheid niet uit handen geven, maar op deze manier kan het politieke proces een andere vorm krijgen. “Durf los te laten in vertrouwen” zoals de raad voor openbaar bestuur eerder al adviseerde.

Kandidaten voor de wijkraden kunnen zich op persoonlijke titel kandidaatstellen, ze hoeven niet lid te zijn van een partij. Nu gaan ze in Rotterdam een stapje verder en experimenteren met loting. En een wijkraad die samengesteld wordt door loting heet een wijkcomité. De raad is niet over één nacht ijs gegaan. Er is door gedegen onderzoek gedaan naar de participatiebereidheid van Rotterdammers. Bovendien hebben eerdere oproepen tot inspraakdagen geleid tot grote opkomsten. Wij zijn er van overtuigd dat mensen willen bijdragen. Loting is een manier om iedereen daarvoor de kans te geven.

Er is slechts een gering deel van de bevolking actief betrokken bij het politieke proces in zijn eigen leefomgeving. Dat is jammer want als burgers uitgenodigd worden om te participeren dan blijkt er juist een grote belangstelling te zijn om ‘iets te doen’. Een opvallende oplossing voor burgerparticipatie die Reybrouck aandraagt in ‘Tegen verkiezingen’ is gelote volksvertegenwoordiging. Loten is een democratisch middel dat tot aan de Franse Revolutie regelmatig werd aangewend. Niet alleen in het klassieke Athene, maar ook in de renaissance, in Venetië en Florence. Lotingen werden gezien als democratisch, verkiezingen als aristocratisch. Verkiezingen werden zo georganiseerd dat ze een politieke elite creëerde die zichzelf met steeds nieuwe verkiezingen in het zadel hield. Van Reybrouck pleit voor loting als een effectief middel om de huidige machteloze democratie weer bij de burger te brengen. Zoals indertijd in Athene of Venetië. Lotingen die gehouden worden naast de reguliere verkiezingen. Bij lotingen krijgt iedereen de kans om van gedachten te wisselen met anderen en te zoeken naar oplossingen die er toe doen voor de burger. In de eigen leefomgeving. Voor Van Reybrouck en zijn aanhangers is loting dé oplossing om het vertrouwen in de politiek te herstellen en een effectieve methode om populisme buiten spel te zetten.

In Rotterdam is het uitgangspunt voor loting een aselecte steekproef onder alle kiesgerechtigden in de betreffende buurt. Er wordt nog nagedacht hoe het proces van loten moet gaan verlopen. Later dit jaar komt het college met een gedetailleerde uitvoeringsinstructie. Onze eerste prioriteit is op een goede organisatie van de diverse verkiezingen. Alles gaat in samenhang en dus  hebben wij expliciet geregeld dat de wijkcomités uiterlijk zes weken na het aantreden van de gemeenteraad hun eerste vergadering hebben, dus uiterlijk eind mei 2018 moet de loting en samenstelling van de wijkcomités plaats hebben gevonden’.

Jongeren

D66 werkt hard aan bestuurlijke vernieuwing in Rotterdam want, naast de wijkcomités bezorgt de fractie jongeren een Nederlandse primeur. Zij mogen al vanaf 16 jaar kiezen voor de gebiedscommissies en wijkraden. De jongeren kunnen nu niet alleen al op jonge leeftijd stemmen, maar ook actief deelnemen in de gebiedscommissie of wijkraad. En de loting levert een prachtige kans om álle jongeren al vroeg te betrekken bij de samenleving. Op die leeftijd is de drempel vaak hoog. Door loting hopen we ook jongeren te betrekken die eerste stap zelf niet gezet zouden hebben.

D66 Waalwijk kijkt met belangstelling uit naar de resultaten van het initiatief in Rotterdam. Wijkcomités in de hele stad zou een prachtig voorbeeld zijn van ‘loslaten in vertrouwen’. Misschien wordt Rotterdam daarmee voor David van Reybrouck wel het Venetië van het Noorden.